بررسی تفاوت بین روانشناسی کودک و نوجوان
کودکان و نوجوانان از لحاظ فکری، عاطفی و رشدی، در 2 دنیای کاملا متفاوت زندگی میکنند و برابر دانستن روانشناسی کودک و نوجوان موضوعی رایج، اما کاملا اشتباه و نادرست است. کودکان عموما درگیر بازی و تخیلات و یادگیری موضوعات پایه هستند؛ دنیا را بسیار محدود و ساده میبینند و واکنش ها و رفتارهایشان اغلب آنی و احساسی است. اما در سمت دیگر، نوجوان وارد مرحله‌ای از زندگی میشود که همراه با به وجود آمدن سوال های مختلف، شک و تردید و همچنین مخالفت، در ذهن او است. این تغییر در نگرش باعث میشود تا نیازها، احساسات و خواسته های نوجوان کاملا با کودک متفاوت باشد.
از دیدگاه اجتماعی و هویتی هم فاصله و تفاوت زیادی میان روانشناسی کودک و نوجوان وجود دارد. کودک هنوز وابستگی شدید و عمیق به خانواده را ترک نکرده و قوانین را راحت تر میپذیرد، درحالی که نوجوان دائما به دنبال کسب استقلال است. نوجوان میخواهد دیده شود، صاحب نظر باشد و در خصوص موضوعات مختلف تصمیم گیری کند. این تفاوت ها نشانگر این است که کودک و نوجوان از لحاظ ذهنی، عاطفی و نحوه تعامل و برخورد با جهان پیرامون، کاملا متفاوت از یکدیگرند.
| جنبه و منظر مقایسه | روانشناسی کودک | روانشناسی نوجوان |
| شیوه بیان احساسات | بیشتر غیر مستقیم است و از طریق نوع رفتار، بازی و نقاشی کودک مشخص میشود | مستقیم تر است و از طریق گفتار، رفتار و واکنش های هیجانی نوجوان قابل درک است |
| وابستگی | وجود وابستگی شدید به والدین | تلاش برای کاهش وابستگی به خانواده و کسب استقلال |
| محدوده سنی و مرحله رشد | از زمان تولد تا حدود سن 12 سالگی رشد پایه شناختی و رفتاری | سنین بین 12 تا 18 سالگی شکل گیری کامل هویت و کسب استقلال |
| مشکلات رایج | اضطراب جدایی، مشکلات و اختلالات یادگیری و بیش فعالی | اضطراب، تعارض و مشکلات با والدین، افسردگی و بحران هویتی |
| نقش و اثر محیط | خانواده تاثیر اصلی بر کودکان را دارد | خانواده، دوستان و محیط جامعه تاثیر بیشتری بر نوجوان دارند. |
| شیوه درمان | بازی و قصه درمانی و همچنین کار با والدین | گفت و گو درمانی با بیان کامل افکار و احساسات |
فرق بین کودک و نوجوان
فرق بین کودک و نوجوان را میتوانیم در نوع تفکر و تصمیم گیری، شدت و نوع احساسات و میزان استقلال آنها خلاصه کنیم.کودک نگرشی ساده دارد و در هر حال وابسته به دیگران است، اما نوجوان دائما در تلاش برای کسب استقلال است و تفکری انتقادی دارد و تغییرو تحولات احساسی را تجربه میکند. شناخت تفاوت بین کودک و نوجوان جهت بررسی تفاوت بین روانشناسی کودک و نوجوان، الزامی است.
تفاوت های رشدی: از کودکی تا نوجوانی چه تغییراتی رخ میدهد؟
رشد جسمی و هورمونی: در دوره کودکی رشد جسمی نسبتا آرام اتفاق می افتد، اما در نوجوانی بدن با تغییرات هورمونی سریع همراه است.
رشد شناختی و فکری: کودکان دنیا را ساده تر میبینند و معمولا با تجربه های مستقیم، تصاویر و بازی ارتباط برقرار میکنند. در طرف دیگر نوجوانان در مرحله ای هستند که توانایی آنها برای مقایسه، تحلیل، فکر کردن به آینده و انتقاد بیشتر میشود.
رشد هیجانی: کودکان احساسات خود را بسیار ساده و شفاف بروز میدهند اما نوجوان ها احساسات پیچیده تری را تجربه میکنند و ممکن است حتی احساساتشان را مخفی نگه دارند.
رشد اجتماعی: در کودکی خانواده اصلی ترین الگو و منبع امنیت برای کودک است و دنیای اجتماعی او محدود است. با افزایش سن در دوره نوجوانی کم کم همسالان اهمیت بیشتری پیدا میکنند و نوجوان سعی میکند مستقل تر شود و از والدینش فاصله بگیرد.
منظور از روانشناسی بالینی کودک و نوجوان چیست؟
روانشناسی بالینی کودک و نوجوان یکی از شاخه های علم روانشناسی است که به تشخیص و درمان مشکلات رفتاری، روانی، هیجانی، عاطفی و رشدی کودکان و نوجوانان میپردازد. در روانشناسی کودک و نوجوان، روانشناس با در نظر گرفتن مرحله رشد، سن، محیط زندگی و خانواده، همواره برای شناسایی و درمان مشکلاتی همچون افسردگی، اختلالات یادگیری، استرس و اضطراب، بیش فعالی و اختلالات عاطفی تلاش میکند.
روانشناسی کودک و نوجوان نیازمند کسب چه تخصص هایی است؟
در ابتدا جهت تعریف و توضیح هر رشته‌ای، میتوان دانش آموختگان آن رشته را مورد بررسی قرار داد. اینکه چه مهارت هایی را فرا میگیرند و چه توانایی هایی باید داشته باشند. تفاوت بین روانشناسی کودک و نوجوان در گروه هدف آنهاست و هردو در تلاش برای درک نیازهای روانشناختی اساسی کودکان و نوجوانان، نقش و تاثیر خانواده و محیط و نهایتا پیداکردن راه حل درمانی مناسب، هستند. کسب دانش و تجربه در حوزه روانشناسی کودک و نوجوان، نیازمند تخصص در موضوعات مختلفی است؛ همچون:
آسیب پذیری های بیولوژیکی
مشکلات و آسیب های اجتماعی
کمبود های شناختی
مشکلات روانشناختی، ذهنی، رشدی و هیجانی
مشکلات و آسیب های مربوط به سلامتی
استرس و اضطراب و مقابله با آن در مسیر تغییرات رشدی
ضربه روحی
بهترین کتاب های روانشناسی کودک و نوجوان
در حوزه روانشناسی کودک و نوجوان کتاب های معتری وجود دارد، که برای دانشجویان روانشناسی، درمانگران و حتی والدینی که در تلاشند تا بهتر با دنیا فکری کودکان و نوجوانان آشنا بشوند، مناسب هستند. یکی از این منابع علمی معتبر و جامع کتاب روانشناسی مرضی کودک و نوجوان بر اساس DSM-5-TR است، این کتاب به بررسی کامل اختلالات روانی و مدل های درمانی در دوره کودکی و نوجوانی میپردازد و مناسب جهت مطالعه تخصصی است. همچنین کتاب روانشناسی کودک و نوجوان از حسن ملکی نیز از کتاب های معروف در این حوزه شناخته میشود که به روند رشد طبیعی و تغییر الگوهای رفتاری در سنین کودکی و نوجوانی میپردازد.
برای افرادی که علاقه‌مند به یادگیری و مطالعه جنبه های درمانی تر هستند، کتاب روانشناسی بالینی کودک و نوجوان نوشته محمد خدایاری فرد پیشنهاد بسیار مناسبی است. این کتاب منبعی خوب برای آشنایی با اصول تشخیص و متعاقبا درمان در بالین است. علاوه بر این آثار بعضی از کتاب های بین المللی شهرت بسیار زیادی دارند، مانند کتاب The Whole-Brain Child که با زبان ساده، برای درک بیشتر و بهتر فکر کودکان راهکارهای علمی ارائه میکند. کتاب Brainstorm: The power and purpose of the Teenage Brain نیز جزو بهترین کتاب های روانشناسی کودک و نوجوان شناخته میشود که تحولات مغزی و ذهنی نوجوانان را به شیوه‌ای ساده و واضح توضیح میدهد.
عناوینی که مطرح شد برای مطالعه والدینی که میخواهند ارتباط موثر و قوی با فرزند خود برقرار کنند، بسیار موثر و کاربردی خواهد بود. 
تفاوت روانشناسی بالینی با روانشناسی بالینی کودک و نوجوان
روانشناسی بالینی حوزه‌ای از روانشناسی است که به بررسی، تشخیص و ارائه راه حل های درمانی برای اختلالات روانی انسان ها میپردازد و به طور معمول گروه هدف آن بزرگسالان هستند. در این شاخه از روانشناسی مشکلاتی مانند اضطراب، تعارض های فردی، وسواس و اختلال های شخصیتی مورد بررسی و درمان قرار میگیرند. درمان مشکلات در روانشناسی بالینی بیشتر با استفاده از گفت و گو درمانی، شناخت درمانی و رویکردهای تحلیلی، انجام میشود.
روانشناسی کودک و نوجوانبه طور تخصصی بر افرادی تمرگز دارند که در مسیر رشد هستند و تغییرات زیادی را تجربه میکنند، یعنی کودکانی که به بلوغ شناختی و هیجانی نرسیده‌اند و همچنین نوجوان هایی که هویت آنها به طور کامل شکل نگرفته است. در این شاخه از روانشناسی بالینی، روانشناس اضافه بر کودک یا نوجوان، روی خانواده و محیط زندگی کودک نیز کار میکند، چراکه ریشه مشکلات اغلب در تعامل با محیط ایجاد میشود.
روش های درمانی در روانشناسی کودک و نوجوان نسبت به روانشناسی بالینی بزرگسالان متفاوت است و شامل بازی درمانی، قصه درمانی، نقاشی و مشاوره و آموزش والدین میباشد.به طور کلی تفاوت روانشناسی بالینی با روانشناسی بالینی کودک و نوجوان، در گروه سنی هدف، نوع و شیوه بروز مشکلات و همچنین راه حل های درمانی است.
در صورت نیاز به درفت مشاوره و رزرو تایم روانشناسی کودک و نوجوان با ما درارتباط باشید.
نظرات، پرسش و پاسخ
دیدگاه، تجربه یا پرسش خود درباره‌ی این مقاله را بنویسید؛ کارشناسان روان آرام پاسخ میدهند.